Ticari Uçaklarda Tek Pilot Dönemi Tartışması Yeniden Gündemde
Airbus ve EASA Tek Pilotlu Ticari Uçuşların Geleceğini Araştırıyor
Ticari havacılıkta kokpitte iki pilot bulunması uzun yıllardır temel emniyet standartlarından biri olarak uygulanırken, gelişen otomasyon ve otonom uçuş teknolojileri tek pilotlu yolcu uçağı operasyonlarını yeniden sektör gündemine taşıdı. Ancak teknoloji tarafındaki ilerlemeye rağmen, düzenleyici otoriteler ve pilot kuruluşlarının emniyet konusundaki çekinceleri nedeniyle uygulamanın kısa vadede hayata geçirilmesi beklenmiyor.
Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı EASA, son yıllarda Extended Minimum Crew Operations (eMCO) ve Single Pilot Operations (SiPO) başlıkları altında azaltılmış kokpit ekibi modellerini araştırıyor. eMCO konseptinde kalkış ve iniş gibi kritik safhalarda iki pilot görev yapmaya devam ederken, uzun menzilli uçuşların seyir bölümünde pilotlardan birinin dinlenmesine ve diğer pilotun kokpitte tek başına görev yapmasına yönelik bir yapı üzerinde çalışılıyor. SiPO ise daha ileri bir aşamayı ifade ediyor ve uçuşun bütün safhalarının tek pilotla gerçekleştirilmesini kapsıyor.
EASA’nın çalışmalarındaki temel şart, yeni sistemlerin mevcut iki pilotlu operasyonlarla en az eşdeğer emniyet seviyesini sağlaması. Bu amaçla akıllı kokpit teknolojileri; pilot iş yükünün azaltılması, karar süreçlerinin desteklenmesi, bilgi yönetiminin otomatikleştirilmesi ve pilotun yorgunluk ya da sağlık nedeniyle görev yapamayacak hale gelmesinin tespit edilmesi gibi alanlarda geliştiriliyor.
Airbus otonom kokpit teknolojileri üzerinde çalışıyor
Airbus, ticari uçaklarda daha yüksek otomasyon seviyelerine yönelik çalışmalarını uzun süredir sürdürüyor. Şirketin geliştirdiği projelerde otomatik taksi, kalkış ve iniş sistemlerinden çevresini algılayabilen otonom uçuş teknolojilerine kadar farklı çözümler test edildi.
Airbus’ın Wayfinder programı da küçük hava araçlarından büyük ticari uçaklara kadar kullanılabilecek, sertifikalandırılabilir otonom uçuş sistemleri geliştirmeye odaklanıyor. Bu teknolojilerin amacı pilotları doğrudan ortadan kaldırmaktan ziyade, uçuş ekibinin iş yükünü azaltabilecek ve gelecekte farklı kokpit yapılanmalarını mümkün hale getirebilecek sistemler oluşturmak.
En kritik konu: Pilotun görev yapamaz hale gelmesi
Tek pilotlu operasyonlara ilişkin en önemli emniyet başlıklarından biri, kokpitte görev yapan tek pilotun ani sağlık problemi yaşaması veya görev yapamaz hale gelmesi.
Mevcut iki pilotlu sistemde pilotlardan birinin görev yapamaması halinde diğer pilot uçağın kontrolünü devralabiliyor. Tek pilotlu yapıda ise aynı emniyet seviyesinin sağlanabilmesi için uçakta pilot durumunu otomatik takip eden sistemler, gelişmiş otomasyon ve gerektiğinde uçağın kontrolünü güvenli şekilde yönetebilecek teknolojiler gerekiyor.
Bunun yanında yoğun iş yükü, beklenmeyen teknik arızalar, kötü hava koşulları ve acil durumlarda aynı anda birden fazla karar verilmesi gereken senaryolar da tek pilotlu operasyonların sertifikasyonu açısından çözülmesi gereken temel konular arasında bulunuyor.
Pilot kuruluşları tek pilot sistemine karşı çıkıyor
Dünyanın en büyük pilot örgütlerinden Air Line Pilots Association (ALPA), ticari uçuşlarda kokpitte iki pilot bulunmasının kritik bir emniyet katmanı olduğunu belirterek azaltılmış ekip operasyonlarına karşı çıkıyor.
ALPA; pilot incapacitation riski, artan iş yükü, karşılıklı kontrol mekanizmasının ortadan kalkması ve beklenmeyen durumlarda ikinci pilotun sağlayacağı karar desteğinin kaybedilmesini temel riskler arasında gösteriyor.
ICAO tarafından daha önce yapılan çalışmalarda da azaltılmış ekip veya tek pilot operasyonlarının hayata geçirilmesi için insan faktörleri, otomasyon, yer-hava haberleşmesi, siber güvenlik ve pilotun psikolojik/fizyolojik durumu gibi çok sayıda alanın ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Teknoloji ilerliyor ancak sertifikasyon belirleyici olacak
Tek pilotlu ticari uçakların önündeki temel engel yalnızca teknolojinin yeterliliği değil. Düzenleyici kuruluşların, yeni sistemlerin mevcut iki pilotlu operasyonlarla aynı veya daha yüksek emniyet seviyesini sağladığını kanıtlaması gerekiyor.
Bu nedenle ticari havacılıkta ilk aşamada tamamen tek pilotlu uçuşlardan ziyade, uzun menzilli uçuşların yalnızca seyir bölümünde bir pilotun kokpitte görev yapmasına imkân veren eMCO modeli öne çıkıyor.
Tam kapsamlı tek pilotlu yolcu uçakları ise daha yüksek seviyede otomasyon, yeni sertifikasyon standartları, insan faktörleri araştırmaları ve uluslararası düzenlemelerin uyumlaştırılmasını gerektiriyor. EASA’nın araştırmaları teknolojik altyapının geliştiğini gösterse de bugün itibarıyla büyük ticari yolcu uçaklarında tek pilotlu operasyonların başlamasına yönelik kesinleşmiş bir tarih bulunmuyor.
