Çin’den Havacılıkta Tam Bağımsızlık Hamlesi: C919 İçin Kritik Yol Haritası
Çin havacılık sanayisinin önde gelen isimlerinden biri olan ve ülkenin yerli yolcu uçağı programlarında kritik rol üstlenen Zhang Yanzhong, Çin’in büyük yolcu uçaklarında dışa bağımlılığı sona erdirmek için kapsamlı bir yol haritası açıkladı. Çin Mühendislik Akademisi’nde yayımlanan teknik çalışmada, özellikle Batılı tedarikçilere yönelik olası yaptırım ve ihracat kısıtlamalarının Çin sivil havacılığı açısından ciddi risk oluşturduğu vurgulandı.
“Çin’in büyük uçaklarının babası” olarak gösterilen Zhang, COMAC tarafından geliştirilen C919 yolcu uçağının halen motor, aviyonik, uçuş kontrol sistemleri, iniş takımları ve enerji sistemleri gibi kritik alanlarda büyük ölçüde ABD ve Avrupa merkezli şirketlere bağımlı olduğunu belirtti. Raporda, C919’da kullanılan LEAP-1C motorlarının GE Aerospace ile Safran ortaklığındaki CFM International tarafından sağlandığı, ayrıca Honeywell, Collins Aerospace, RTX, Parker Hannifin, Moog ve Liebherr gibi şirketlerin de uçaktaki birçok kritik sistemi tedarik ettiği ifade edildi.
Zhang’a göre özellikle “kara kutu” olarak nitelendirilen yüksek teknoloji sistemlerde dışa bağımlılık, Çin’in ticari havacılık hedefleri açısından stratejik bir kırılganlık oluşturuyor. Raporda, ABD ile Çin arasındaki jeopolitik gerilimlerin ve teknoloji alanındaki ayrışmanın, Çin’in sivil havacılık tedarik zincirini doğrudan tehdit ettiği vurgulandı.
Çalışmada dikkat çeken bir diğer detay ise LEAP-1C motorlarının 2020 yılında ihracat lisansı krizine takıldığı yönündeki açıklama oldu. Zhang, ihracat kontrolleri ve ABD savunma yasaları nedeniyle gelişmiş motorlar ve aviyonik sistemlerin tedarikinin herhangi bir anda kesilebileceği uyarısında bulundu.
Çinli uzmana göre sorun yalnızca resmi yaptırımlarla sınırlı değil. Batılı üreticilerin Airbus ve Boeing gibi şirketlere öncelik vermesi nedeniyle teslimatların gecikebileceği ve bunun da COMAC’ın üretim planlamasını doğrudan etkileyebileceği ifade edildi.
Bu nedenle Zhang, Çin’in artık küresel ve açık tedarik zinciri modeline güvenemeyeceğini savunarak, tamamen yerli ve bağımsız bir havacılık ekosistemi kurulması çağrısında bulundu. Raporda, yerli CJ-1000A motor programının hızlandırılması, yerli aviyonik sistemlerin geliştirilmesi, uçuş kontrol bilgisayarları, güç sistemleri, yardımcı güç üniteleri ve ileri malzeme teknolojilerinin tamamen Çin içinde üretilmesi gerektiği kaydedildi.
Önerilen model kapsamında COMAC ve AVIC gibi büyük devlet şirketlerinin; özel sektör, savunma sanayi ve teknoloji firmalarıyla birlikte çalışarak çok katmanlı bir yerli üretim ağı oluşturması hedefleniyor. Ayrıca geliştirilecek tüm sistemlerde yerli çipler, yazılımlar ve ileri kompozit malzemelerin kullanılmasının kritik öneme sahip olduğu vurgulanıyor.
Çin’in bu hedefi kısa vadede gerçekleştirmesi kolay görünmese de, Pekin yönetimi özellikle son yıllarda havacılık teknolojilerinde bağımsızlık hedefini stratejik öncelik haline getirmiş durumda. C919 programının küresel pazarda Airbus ve Boeing’e alternatif olabilmesi için ise yalnızca uçak üretiminin değil, tüm kritik alt sistemlerin de yerli hale getirilmesi gerektiği değerlendiriliyor.
Sektör analistleri, Çin’in havacılıkta tam bağımsızlık hedefinin önümüzdeki yıllarda küresel tedarik zincirleri ve uçak üreticileri arasındaki rekabeti yeniden şekillendirebileceğine dikkat çekiyor.
