Türk Sivil Havacılığında Yeni Dönem: Eski ve Yeni SHGM İHA Talimatı Arasındaki Kritik Farklar
Maiden Flight Tech Havacılık Yönetim Kurulu Başkanı Vedat Güneş ile Röportaj
SHGM’den İHA Pilotluğunda Yeni Dönem: Lisanslar, Uçuş Kuralları ve Kritik Değişiklikler
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından güncellenerek yürürlüğe konulan yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA), Türkiye’deki insansız hava aracı operasyonlarında köklü bir dönüşüm başlattı. Maiden Flight Tech Havacılık Yönetim Kurulu Başkanı Vedat Güneş ile yapılan röportajımızda, eski mevzuat ile yeni düzenleme arasındaki kritik farkları mercek altına aldık.
Maiden Flight Tech Havacılık Yönetim Kurulu Başkanı Vedat Güneş ile yapılan röportajımızda, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından 30 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe konulan yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı’nın (SHT-İHA) sektörde başlattığı köklü dönüşümü ve 22 Şubat 2016 tarihli eski mevzuatla arasındaki kritik farkları tüm detaylarıyla ele aldık. Yetkilendirme mantığından hava sahası yönetimine, teknik donanım zorunluluklarından intibak süreçlerine kadar pek çok alanda yenilik getiren düzenleme, havacılık ekosisteminde yeni bir sayfa açıyor.
Yetkilendirme Paradigması: Ağırlık Odaklı Sistemden Lisans Odaklı Sisteme Geçiş
Eski mevzuatın temelini, operasyon yetkisinin doğrudan hava aracının azami kalkış ağırlığına göre belirlenmesi oluşturuyordu. Eski sistemde 500 gram ile 4 kilogram arası İHA-0, 4 kilogram ile 25 kilogram arası İHA-1, 25 kilogram ile 150 kilogram arası İHA-2 ve 150 kilogram üzeri İHA-3 olarak sınıflandırılıyor; pilotun sahip olduğu sertifika doğrudan kullanabileceği cihazın ağırlığını kısıtlıyordu.
Yeni SHT-İHA Talimatı ile yetkilendirme mimarisi tamamen yenilendi. Artık uçuş yetkisi yalnızca cihazın ağırlığına bağlı olmaktan çıkarılarak pilotun sahip olduğu lisans seviyesine ve gerçekleştirilecek operasyonun niteliği ile risk profiline bağlandı. Yeni dönemde pilotlar hobi ve sportif amaçlı amatör uçuşlar için P0, ticari operasyonlar için P1, görüş hattı dışı (BVLOS) ve ileri seviye karmaşık operasyonlar için ise P2 lisans kategorilerinde yetkilendiriliyor. Hava araçlarının ağırlık sınıflandırması ise teknik ve kayıt standartlarını belirlemek amacıyla M0 (500 gram altı), M1 (4-25 kg), M2 (25-150 kg) ve M3 (150 kg üzeri) şeklinde yeniden tanımlandı. Ayrıca eğitim kuruluşundan alınan mezuniyet belgesine ek olarak, fiili uçuş gerçekleştirebilmek için SHGM dijital sistemi üzerinden operasyonel pilot lisansı alınması şartı getirildi.
Kayıt Muafiyeti ve Basit İHA Tanımı
Eski talimatta 500 gramın altındaki tüm insansız hava araçları kayıt ve pilot sertifikası zorunluluğundan tamamen muaf tutuluyordu. Bu durum, ağırlığı 500 gramın altında olmasına rağmen uzun menzillere ve yüksek irtifalara çıkabilen gelişmiş kameralı dronların kayıt dışı uçuş yapabilmesine zemin hazırlıyordu.
Yeni düzenlemede kayıt muafiyeti yalnızca oyuncak niteliğindeki Basit İHA kategorisiyle sınırlandırıldı. Bir aracın Basit İHA sayılabilmesi için tasarımı gereği 10 metre yatay yarıçap ve 20 metre dikey yükseklik sınırını aşamaması gerekiyor. Bu teknik sınırların dışına çıkabilen 500 gram altı tüm hava araçları M0 sınıfına dahil edilerek kayıt ve en az P0 pilot lisansı zorunluluğu kapsamına alındı.
Hava Sahası Yönetimi: İHATTYS ve Bölgesel Renk Kodları
Eski sistemde ticari veya özel bölgelerdeki uçuşlar için her operasyon öncesinde bürokratik izin süreçleri işletiliyor ve ayrı ayrı risk analizleri sunulması gerekiyordu.
Yeni dönemde tüm kayıt, bildirim ve izin süreçleri merkezi dijital platform olan İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS) çatısı altında toplandı. Hava sahası dijital haritalar üzerinden Yeşil, Turuncu ve Kırmızı bölgelere ayrıldı:
Yeşil Bölgeler: P0 ve P1 lisansına sahip pilotlar, belirlenen azami irtifa sınırları dahilinde ve sistem üzerinden yapılan standart uçuş bildirimleriyle operasyon gerçekleştirebiliyor.
Turuncu Bölgeler: Başka bir kullanıcıya, kuruma veya özel faaliyete tahsis edilmiş sahaları ifade ediyor ve özel koordinasyon gerektiriyor.
Kırmızı Bölgeler: Uçuşa kapalı yasaklı sahaları kapsıyor ve yalnızca çok özel izin prosedürleriyle operasyona açılıyor.
Zorunlu Teknik Donanımlar ve Yazılım Sertifikasyonu
Eski talimatta ticari ve sivil dronlar için standart donanım zorunlulukları sınırlıyken, yeni mevzuat hava sahası emniyetini artırmak amacıyla sıkı teknik şartlar getirdi. Yeni dönemde kayıt kapsamındaki İHA’larda Uzaktan Tanımlama Sistemi (Remote ID), yasaklı sahalara girişi otomatik engelleyen Coğrafi Sınırlama (Geofence) yazılımı ve SHGM onaylı İHATTYS uyum modülü bulunması zorunlu hale geldi. Uçuş kontrol yazılımlarından yer kontrol istasyonu yazılımlarına kadar tüm bileşenler SHGM yazılım uygunluk standartlarına tabi tutuldu.
Kazanılmış Haklar ve 31 Temmuz 2027 İntibak Süreci
SHGM, mevzuat değişikliğiyle birlikte mevcut belge sahiplerinin mağduriyet yaşamaması adına kazanılmış hakları koruma altına aldı ve 31 Temmuz 2027 tarihine kadar bir geçiş süreci tanımladı. Bu takvim doğrultusunda eski İHA-0 sertifikası sahipleri P0 lisansına, İHA-1 ticari pilot sertifikası sahipleri P1 lisansına, İHA-2 ve İHA-3 lisans sahipleri ise P2 lisansına belirlenen intibak şartlarını ve eğitimlerini tamamlayarak geçiş yapabilecek. Ancak 30 Temmuz 2026 tarihinden sonra yeni edinilen hava araçları için bekleme süresi bulunmuyor; kayıt ve teknik uyum yükümlülüğü cihazın edinildiği anda başlıyor.
Sektördeki bu köklü dönüşüm sürecinde pilotların ve işletmelerin hem mevzuata tam uyum sağlaması hem de güncel uçuş disiplinlerini edinmesi kritik önem taşıyor. SHGM ve MEB onaylı profesyonel havacılık eğitimleriyle öne çıkan Maiden Flight Tech Havacılık, yeni SHT-İHA mevzuatına tam uyumlu müfredatı, ticari İHA pilotluğu ve intibak programlarıyla hava sahasındaki yeni döneme hazırlanan pilot adaylarına rehberlik etmeyi sürdürüyor.
Vedat Güneş | Maiden Flight Tech Havacılık Yönetim Kurulu Başkanı ile Röportaj




