13.7 C
İstanbul
Pazartesi, 30 Kasım 2020

Aviyonik Güncelleme ve Yükseltmeleri

Haftanın Haberleri

ABD’den bir ülkeye sekiz adet İHA hibesi

ABD, Filipinler Silahlı Kuvvetleri'nin (AFP) deniz alan farkındalığını ve sınır güvenliği yeteneklerini artırmak adına sekiz tane ScanEagle İHA hibe etti. Sekiz adet İHA, iki fırlatıcı,...

Havacılık sektörü, Kovid-19 aşısının dağıtımına hazır

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Yönetim Kurulu Başkanı Carsten Spohr, 24 Kasım'daki IATA 76. Yıllık Genel Toplantısı'nın ardından yaptığı açıklamada, Kovid-19 aşısı için tüm...

Etihad kabin ekibi için yüz biyometrik check-in’i sunuyor

Etihad Airways Birleşik Arap Emirlikleri'nin ulusal havayolu şirketi, Abu Dabi Uluslararası Havalimanı'ndaki Havayolları Mürettebat Bilgilendirme Merkezi'nde kabin ekibini kontrol etmek için yüz biyometrisi kullanımını...

Yozgat Havalimanı’nda çalışmaların % 65’i tamamlandı

Altyapı çalışmalarında yüzde 65 gerçekleşme oranına ulaşılan Yozgat Havalimanı, tamamlandığında kentin dünyaya açılan kapısı olacak. Yozgat ve çevre illerin hava ulaşımı ihtiyacını karşılamak üzere 3...

Hava aracının piyasa değerini belirleyen faktörlerden biri de aviyoniklerinin teknik durumudur. Üretici tarafından tavsiye edilen opsiyonel modernizasyonların uygulanması ile hava aracının piyasada tercih edilebilirliği arttırılabilir.

Değerleme Kriterleri: Aviyonik Güncelleme ve Yükseltmeleri

Teknolojinin gelişim hızıyla doğru orantılı olarak, hava araçlarında kullanılan aviyonik sistemlerde de modernizasyonlar gerçekleştirilerek, pilot iş yükünü azaltan, uçuş güvenliğini arttıran kullanıcı odaklı arayüzler geliştirilmektedir. Teknolojinin hızla gelişiminin, yaşı ilerlemekte olan hava araçlarının piyasa değeri üzerindeki olumsuz etkilerini de eskimeden dolayı fonksiyon kaybı üzerinden, obsolesans kavramıyla ‘’ Hava Araçlarında Fonksiyonel Obsolesans’’ başlıklı yazımda incelemiştik. Bu yazının odak noktasını ise teknolojik gelişmelerin aviyonik sistemlerine olan etkisi ve hava aracının piyasa değeri ile olan ilişkisi oluşturacak.

Hava araçlarında kullanılan çoğu teknolojinin geliştirilme amacı aslında farklıdır. Şöyle ki, farklı bir soruna çözüm bulmak için atılan bir adım, aslında o alandan bağımsız olarak aynı anda farklı sorunlara da çözüm oluşturabilmektedir. Bu duruma en iyi örnek olarak, Katot Işını Tüpü (Cathode Ray Tube – CRT) olarak bilinen ve bizim tüplü televizyonlarda ve bilgisayar ekranlarında kullandığımız teknoloji verilebilir. Yaklaşık 15 yıl önce, neredeyse herkes evlerindeki emektar tüplü televizyonlarını emekli edip, son teknoloji incecik ekranlı plazma/LCD televizyonlara geçiş yaptı. Bu değişim sadece evdeki televizyon ve bilgisayar ile sınırlı kalmadı, havalimanlarındaki uçuş ve bagaj bilgilerini gösteren ekranlarda, uçakların aviyonik gösterge sistemini oluşturan CRT’li ekranlar da tedavülden kaldırıldı.

1954 yılında üretilen CRT’lerin ilk kullanım platformu renkli televizyonlardı. Televizyon teknolojisinde devrim olarak nitelendirilen bu sistem çok sonraları 80’li yıllarda hava araçlarında ilk nesil EFIS (Electronik Flight Instrument System) adıyla bilinen Elektronik Teçhizatlı Uçuş sisteminde de kullanıldı. CRT’nin çalışma biçimi basitçe açıklamak gerekirse, yüksek voltaj yardımı ile Katot tüpün içindeki renkli fosforu ekrana yönlendirerek, resim oluşturmaktır. Bu sistemin en büyük dezavantajı ise, bir çoğumuzun yaşadığı gibi, uzun süre ekranda kalan resmin, fosforu yakması ve ekranda gölge oluşturmasıdır. Bilgisayarlar için bu soruna çözüm olarak hareket eden ekran koruyucular oluşturulmuş ve etkili olmuştur, televizyonlarda da ekrandaki görüntü değişim hızı arttırılarak olumsuz etkiler bir nebze hafifletilmiştir.Ancak bu sorun televizyonlar ve bilgisayarlar için tolere edilebilir olarak nitelendirilse de, bir hava aracının kokpitinde uçuş esnasında gerçekleştiğinde uçuş güvenliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Kaldı ki, televizyonda görüntü saniyeler içerisinde değişirken, uçuş monitöründe horizontal durum göstergesi ( Horizontal Situation Indicator- HSI) veya hava aracının dünyanın konumuna göre yönünü gösteren ADI ( Attitude Director Indicator)göstergesi gibi sistemler uzun süreli statik imajlar içerdiklerinden ekran yanması riskleri artmaktadır. Çözüm ise uçağın bir müddet yerde kalmasını da gerektirebilecek , ekonomik olarak da maliyeli olan CRT’lerin belli periyotlarda değişmesi olarak bilinmekteydi. Bu konuda televizyon teknolojisinde atılan bir adım, hava araçlarının da kaderini değiştirmiştir.LCD ve LED teknolojisinin 2000’li yıllar itibariyle ortaya çıkması ve hızlı bir şekilde yayılmasıyla sadece evlerimizdeki tüplü televizyonlar değil, hava araçlarındaki CRT’li monitörler de değişime uğramıştır. Mevcut durumda, CRT üreticisi olan Sony ve Panasonic gibi şirketler de üretimi durdurmuş ve aviyonik sistemi CRT’ler ile donatılmış olan hava araçları fonksiyonel eskime ya da obsolensa uğramış, operasyon yetenekleri sınırlandırılmış veya ortadan kalkmıştır. Bu tür hava araçlarına üreticilerin çözümü ise LCD ekranlardan oluşan yeni nesil aviyonik yükseltmeleri olmasına rağmen, yaşı ilerlemiş ve ekonomik ömrünü doldurmakta olan hava araçlarında bu yükseltmelerin maliyeti, hava aracının piyasa değerinin de üstünde kalarak, hava aracının operasyonunu ekonomik olarak imkansız hale getirmiştir.Bu durum da CRT’li monitörlere sahip hava araçlarının piyasada tercih edilebilirliğini azaltmış, piyasa değerini düşürmüş ve hatta bazı uçakları emekli etmiştir.

Aviyonik güncellemeleri ve yükseltmeleri teknolojik hıza paralel olarak ivedi gerçekleşmektedir. Bu sebeple operatörler her daim sivil havacılık otoriteleri tarafından mecbur tutulan Uçuşa Elverişlilik Yönetmeliklerine uyum sağlamalı aynı zamanda üretici tarafından sunulan Servis Bültenlerini de takip etmelidir.Belirtilen Servis Bültenleri hem hava aracının operasyonel emniyetini arttırmakta hem de piyasa değerini olumlu etkileyebilmektedir. Örneğin mevcut durumda FAA ve EASA tarafından FL350 ile FL390 arasında işletilen hava araçları için 2020 yılına kadar tamamlanması zorunlu FANS 1 ve ADS-B aviyonik güncellemelerini içeren Uçuşa Elverişlilik Yönetmeliği bulunmaktadır. Bu zorunlu güncellemelerin ortalama bir iş jeti için ekonomik maliyetinin, üzerindeki aviyonik sistemlerinin uyumluluğuna bağlı olarak yaklaşık 200.000 ila 600.000 USD arasında değişeceği tahmin edilmektedir. Dolayısıyla bu maliyetler hava aracının piyasa değerine direk etki edecek ve piyasada tercih edilebilirliğini önemli ölçüde etkileyecektir. Bu nedenle değerleme uzmanı, hava aracı değerleme raporunun önemli bir bölümünü de değerlemeye tabi tutulan hava aracının aviyoniklerinin teknik statüsü incelemeye ayırmalı ve hava aracının piyasa değerini sahip olduğu aviyonik güncelleme ve yükseltmelerine göre belirlemelidir.

Ece Özkan
DELTA AEROSPACE
Hava Aracı Değerleme Uzmanı- ASA Certified Aircraft Appraiser
ece.ozkan@delta-aerospace.com

- TUSAŞ -

İlgili Haberler

- ISG -

Son Dakika

ABD uçak gemisi Orta Doğu’ya dönüyor

Hindistan Donanması ile Malabar Tatbikatı'na katılmak üzere Körfez'den ayrılan ABD'nin "USS Nimitz" uçak gemisine tekrar bölgeye dönmesi emri verildi. CNN televizyonuna konuşan bir savunma yetkilisi,...

2050’de yaklaşık 100 bin yolcu drone ile taşınacak

Türk-Alman Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Yaşanur Kayıkcı, drone taşımacılığının ticari faaliyetlerden sağlığa kadar pek çok alanda kullanımının yaygınlaşması için çalışmaların devam...

Rusya’da dış hat uçak biletleri yüzde 71 pahalandı

Seyahat servisi Tutu.ru, Rusya'dan diğer ülkelere uçuşlarda bilet fiyatlarının geçtiğimiz yıla kıyasla ortalama yüzde 71 oranında arttığını açıkladı. Biletlerin en fazla pahalandığı istikametler yüzde...

Etiyopya’da uçak düşürüldü!

Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde devam eden çatışmalarda hükümet güçlerine ait bir savaş uçağının düşürüldüğü bildirildi. Bölge kaynaklarından edinilen bilgilere göre, Etiyopya Başbakanı Abi Ahmed'in ülkenin...

Roma-ABD Uçuşlarında Havalimanında Corona Testi

İtalya’nın başkenti Roma’daki Fiumicino Havalimanı’ndan United, Delta ve Alitalia havayollarıyla Amerika’ya uçacak olan kişilere COVID-19 testi yapılacak. Roma havalimanı Atlantik ötesi uçuşlardan önce COVID...

Hindistan Uluslararası uçuşları yıl sonuna kadar iptal etti

Salgının artış gösterdiği Hindistan’da hükümet, Coronavirus (Covid-19) önlemleri kapsamında uluslararası uçuşları yıl sonuna kadar askıya almaya karar verdi. Hindistan, Covid-19’dan etkilene en çok ülkelerden biri...

Rus savaş uçağı, ABD keşif uçağını engelledi

Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Ulusal Savunma Kontrol Merkezi tarafından yapılan açıklamada, ABD’ye ait Boeing RC-135 tipi keşif uçağının Karadeniz’de uçuş yaptığı sırada Rus sınırlarına...

İGA’dan örnek taksiciye teşekkür

İstanbul Havalimanı'nda yabancı yolcunun aracında unuttuğu 300 bin euro'yu (2 milyon 811 bin TL) sahibine teslim eden taksici Engin Olgaç'ı İGA Havalimanı İşletmesi İcra...