IATA’dan Hükümetlere Çağrı: Ülkeye Kabul Edilmeyen Yolcuların Maliyeti Havayollarına Yüklenmemeli
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), varış ülkesine girişine izin verilmeyen yolcular nedeniyle havayolu şirketlerinin karşılaştığı mali yüklerin daha adil paylaşılması çağrısında bulundu. IATA’nın araştırmasına göre Avrupa’da ülkeye kabul edilmeyen bir yolcunun havayoluna ortalama maliyeti 14 bin dolara kadar ulaşırken, bazı durumlarda bu tutar 60 bin avroya yaklaşabiliyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), 30 Ekim 2026 tarihinde Makao’da yaptığı açıklamada, ülkeye girişine izin verilmeyen yolcuların (INAD – Inadmissible Passenger) oluşturduğu maliyetlerin havayolu şirketleri ile hükümetler arasında daha dengeli paylaşılması gerektiğini bildirdi.
IATA, havayollarının uçuş öncesinde yolcuların pasaport, vize ve diğer seyahat belgelerini kontrol etmekle yükümlü olduğunu ancak ülkeye kabul edilmeme kararlarının her zaman havayolu şirketlerinin kontrolünde bulunmadığını vurguladı.
Özellikle göç politikaları, güvenlik değerlendirmeleri, karmaşık belge sahteciliği ve sınır makamlarının kararları nedeniyle ortaya çıkan durumlarda, havayolu şirketlerinin doğrudan sorumlu tutulmasının ciddi mali ve operasyonel sorunlara neden olduğu belirtildi.
49 Havayolu ve 22 Sınır Otoritesi İncelendi
IATA tarafından yayımlanan araştırma, 49 havayolu şirketi ve 22 sınır otoritesinden elde edilen verilere dayanıyor.
Araştırmaya göre havayollarının büyük bölümü, ülkeye kabul edilmeyen yolcu vakalarının yaklaşık yüzde 20 ila 30’unun belge ve işlem hatalarından kaynaklandığını bildirdi.
Araştırmaya katılan 49 havayolundan 40’ı, bazı yolcuların ülkeye neden kabul edilmediğine ilişkin göç makamlarından herhangi bir açıklama alamadıklarını belirtti.
Bu durum, havayolu şirketlerinin gerekçesini bilmedikleri kararlar nedeniyle yolcuların geri gönderilmesi, yeniden rezervasyon yapılması ve diğer operasyonel süreçlerin maliyetlerini üstlenmesine yol açıyor.
IATA verilerine göre ankete katılan havayollarının yüzde 90’ından fazlası, uluslararası kurallar kapsamında hükümetlerin karşılaması gereken bazı masrafları kendilerinin ödediğini bildirdi.
Avrupa’da Yolcu Başına Maliyet 14 Bin Dolar
Araştırma, ülkeye kabul edilmeyen yolcuların havayolu şirketleri açısından önemli maliyetler oluşturduğunu ortaya koydu.
Bölgesel verilere göre, bu tür yolcuların havayolu şirketlerine ortalama maliyeti Kuzey Asya’da yaklaşık 4 bin dolar, Avrupa’da ise 14 bin dolar seviyesinde bulunuyor.
IATA raporunda yer alan dikkat çekici bir örnekte, ülkeye kabul edilmeyen bir yolcunun ilgili büyükelçilikle yürütülen işlemler nedeniyle altı ay boyunca devlet gözetiminde tutulduğu belirtildi.
Bu süreçte havayolu şirketine günlük 300 avro üzerinden yaklaşık 60 bin avroluk bakım ve gözetim masrafı yansıtıldığı kaydedildi.
Araştırmaya katılan havayollarının tamamı, ülkeye kabul edilmeyen yolcular nedeniyle operasyonel gecikmeler yaşadığını bildirdi. Bu gecikmeler arasında uçuş planlaması, uçak ve ekip organizasyonu, yolcu transferleri ve sınır makamlarıyla koordinasyon süreçleri bulunuyor.
ICAO Kurallarında Sorumluluk Ayrımı
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) çerçevesinde kabul edilen kurallara göre, bir yolcunun eksik veya uygun olmayan seyahat belgeleri nedeniyle ülkeye kabul edilmemesi durumunda bakım ve gözetim maliyetleri havayolu şirketinin sorumluluğunda bulunuyor.
Ancak yolcunun başka nedenlerle ülkeye alınmaması halinde söz konusu maliyetlerin ilgili devlet tarafından karşılanması öngörülüyor.
IATA, uygulamada bu ayrımın her zaman gözetilmediğine ve havayollarının sorumluluk alanları dışında gelişen olaylar nedeniyle de yüksek maliyetlerle karşılaştığına dikkat çekti.
IATA’dan Dijital Kontrol ve Şeffaflık Talebi
IATA, hükümetlere yönelik çağrısında sorumlulukların açık biçimde belirlenmesini, cezaların olayın nedenine göre orantılı uygulanmasını ve yolcuların ülkeye kabul edilmeme gerekçelerinin yasal sınırlar içinde havayollarıyla paylaşılmasını istedi.
Birlik ayrıca, uçuş öncesinde yolcuların ülkeye giriş uygunluğunun daha etkili kontrol edilebilmesi için interaktif Ön Yolcu Bilgileri (iAPI) sistemlerinin, dijital belge doğrulama uygulamalarının ve gerçek zamanlı bilgi paylaşım mekanizmalarının yaygınlaştırılmasını önerdi.
IATA Operasyon, Emniyet ve Güvenlikten Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Nick Careen, havayollarının kendi hatalarından kaynaklanan durumlarda sorumluluk üstlenmesi gerektiğini ancak kontrol edemedikleri süreçler nedeniyle sınırsız mali yüklerle karşı karşıya bırakılmamalarının önemini vurguladı.
IATA, sınır güvenliğinin korunması ile uluslararası hava taşımacılığının sorunsuz yürütülmesinin ortak hedefler olduğunu belirterek, hükümetler ve havayolları arasında daha şeffaf ve dengeli bir sorumluluk mekanizması oluşturulmasını talep etti.
