Çin’den ABD’nin İranlı Havayollarına Yaptırım Hamlesine Tepki
ABD’nin İran havacılık sektörüne yönelik yaptırım baskısını artırmasının ardından Çin’den Washington’a tepki geldi. Pekin yönetimi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanmayan tek taraflı yaptırımlara karşı olduğunu açıkladı.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, 22 Eylül’de düzenlenen basın toplantısında, Çin’in uluslararası hukuk temelinden ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yetkilendirmesinden yoksun tek taraflı yaptırımlara karşı olan tutumunu yineledi.
Pekin’in açıklaması, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in İranlı havayollarının uluslararası operasyonlarını hedef alan yeni yaptırım baskısına ilişkin açıklamalarının hemen ardından geldi.
ABD’den 23 Eylül Uyarısı
Bessent, 21 Eylül’de CNBC’ye yaptığı açıklamada, İranlı havayollarına hizmet sağlayan yabancı şirketlerin ABD yaptırımlarına maruz kalabileceği uyarısında bulundu.
ABD yönetiminin yaklaşımına göre İranlı havayollarına yakıt, iniş ve yer hizmetleri veya bilet satış hizmeti sağlayan şirketler ve kuruluşlar ABD finans sistemiyle bağlantıları açısından yaptırım riskiyle karşılaşabilecek.
Bessent, bu baskının sonucunda İranlı havayollarının 23 Eylül’den itibaren uluslararası operasyonlarını sürdürmesinin ciddi şekilde zorlaşacağını savundu.
Bu açıklama doğrudan dünya genelinde uygulanacak hukuki bir uçuş yasağı anlamına gelmiyor. Washington, ABD finans sisteminin küresel ağırlığını ve ikincil yaptırım risklerini kullanarak İranlı taşıyıcılara hizmet veren yabancı şirketlerin faaliyetlerini sınırlandırmayı hedefliyor.
ABD 36 Hedefi Yaptırım Kapsamına Aldı
ABD Hazine Bakanlığı, 8 Eylül’de “Operation Economic Outcast” kapsamında İran havacılık sektörüne yönelik kapsamlı bir yaptırım paketi açıklamıştı.
ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), İran havacılık sektörünü desteklediğini belirttiği 36 kişi ve kuruluşu yaptırım kapsamına aldı.
Washington ayrıca İran’ın ABD menşeli uçaklara, havacılık teknolojilerine ve hassas ekipmanlara ulaşmak amacıyla kullandığını ileri sürdüğü yabancı aracılar ve tedarik ağlarını da hedef aldı.
Yeni yaptırım paketinin ardından İranlı havayollarının uluslararası operasyonlarında etkiler görülmeye başladı. Mahan Air’in İstanbul, Ankara ve Maskat seferlerini durdurduğu bildirilirken, İran havacılık sektörünün yurt dışındaki yakıt, yer hizmetleri, biletleme ve finansal işlemlere erişimi üzerindeki baskı artıyor.
Çin ile ABD Arasında İran Görüş Ayrılığı
Pekin’in açıklaması, ABD ile Çin arasında gerçekleştirilen üst düzey temasların hemen ardından geldi.
Bessent, 20 Eylül’de New York’ta Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile görüştü. Görüşmelerde ticaret ve yapay zekâ gibi başlıkların yanı sıra İran’a yönelik ekonomik baskının da gündeme geldiği bildirildi.
Bessent, Çinli yetkililerin İran yaptırımları konusunda Washington ile temas halinde olduğunu belirtirken, Çin Dışişleri Bakanlığı son açıklamasıyla tek taraflı yaptırımlara yönelik temel itirazını sürdürdüğünü ortaya koydu.
Bu görüş ayrılığı, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında 24 Eylül’de Washington’da yapılması planlanan görüşmenin hemen öncesinde yaşandı. İran konusu da Washington-Pekin ilişkilerindeki gündem başlıklarından biri olmaya devam ediyor.
İranlı Havayolları İçin Kritik Süreç
ABD’nin son yaptırım hamlesinin etkisinin yalnızca İranlı havayollarının uçuş programlarıyla sınırlı kalmayabileceği değerlendiriliyor.
Uluslararası havalimanlarında yakıt ikmali, yer hizmetleri, bakım, rezervasyon ve biletleme altyapısı ile finansal işlemler, uluslararası havayolu operasyonlarının sürdürülebilmesi açısından kritik önem taşıyor.
Bu hizmetleri sağlayan yabancı şirketlerin ABD yaptırımlarına maruz kalma riskini nasıl değerlendireceği, İranlı havayollarının hangi ülkelere uçmaya devam edebileceğini doğrudan etkileyebilir.
Çin’in Washington’un yaklaşımına açık şekilde karşı çıkması ise İranlı taşıyıcıların özellikle Çin bağlantılı operasyonlarının nasıl şekilleneceği sorusunu gündeme getiriyor.
Önümüzdeki günlerde Çin’in siyasi itirazının havacılık operasyonlarına da yansıyıp yansımayacağı, İranlı havayollarının Çin havalimanlarındaki uçuşlarını ve hizmetlerini sürdürüp sürdüremeyeceği açısından yakından izlenecek.
