Türkiye kanatlanacak

Milli tayyare projesini değerlendiren Türk Hava Yolları THY Genel Müdürü Temel Kotil, Türkiye’nin 10. büyük iktisat olması için tayyare üretiminin önemine vurgu yapıyor. Kotil, "Yerli üretimin etrafına saçtığı ışıkla, sağladığı imkânlarla ekonomimiz daha da güçlenecek. Uçan sadece tayyare olmayacak, Türk insanının duyguları da uçacak" söylüyor.

 

Türkiye ‘yerlilik’ hedefi kapsamında ulusal tayyare projesinde iddialı adımlar atmanın planlarını yapıyor. Bu adım sonrasında teknoloji gelişiminin önündeki ağırbaşlı bir bariyerin aşılacağını belirten THY’nın (Türk Hava Yolları THY) Genel Müdürü Temel Kotil, ilk etapta üretilecek 50 tane yerli uçağın, Türkiye ile beraber farklı ülkelere de satılacağını söyledi. Milli tayyare projesinin bu yolla dünya semalarında ticari bir noktaya taşınması sağlanacak.

Kotil, şahıs başına düşen ulusal gelirin 10 bin doları geçmesi ve Türkiye’nin hızla yukarılara tırmanması için teknoloji üretiminin çok mühim olduğunu vurguladı.

 

"Kıbrıs Savaşı zamanında Amerika Birleşik Devletleri ABD’liler ambargo uygulamıştı. 1 dolarlık parça yoksa uçamamıştık. Necmettin Erbakan Hoca’yı hatırlamak lazım. Başlattığı büyük bir kampanya vardı. İtalya’dan tayyare alıp imal edecekti. Ben o sevda ile tayyare mühendisi oldum" sözleriyle ulusal tayyare projesinin sevdalısı olduğunun altını çizen Temel Kotil, Türk Hava Yolları THY’nin hangarını Milliyet gazetesine açtı.

 

"Türkiye bu projeyi yaptığı vakit ileriye dönük olarak daha büyük projelere girmesine anahtar olacak" diyen Kotil’in, ulusal tayyare projesinin ekonomiye katkısı ve şirketin hedefleriyle ilgili görüşleri şöyle oldu…

 

 

Boeing, Airbus gibi firmalar entegratör. Bir memleket tayyare ürettiği vakit, lisanslandırdığı vakit ekosistem kendi kendini besliyor. İş bir nevi nakit makinesine dönüyor. Bu nedenle ülkelerin tayyare üretmesi çok kritik. Entegrasyon yeteneği kazandırıyor, mühendislik bilgisini geliştiriyor. Dünyada markalaşıyorsunuz.

 

Bu nedenle dünyanın 10. büyük ekonomisi olmanız için tayyare üretimi mühim. Üretimin etrafına saçtığı ışıkla, sağladığı imkanlarla ekonominiz güçleniyor. Üretim tamamlandığında uçan sadece tayyare olmayacak, Türk insanının duyguları da uçacak. 2019’u bu nedenle heyecanla bekliyoruz. 10 bin dolarlık orta gelir tuzağından çıkmak için bu lazım. Yani şahıs başına düşen ulusal gelirin 10 bin doları geçmesi için teknoloji üretimi çok mühim.

 

Uçak üretimi de teknolojide bir bariyer.

 

Milli bölgesel yolcu uçağı geliştirilmesi projesi kapsamında üretilecek olan 30 yolcu kapasiteli tayyare, 2019 yılında servise verilecek.

 

Dornier işbirliğiyle yapılan proje Savunma Sanayi Müsteşarlığı bünyesinde yürütülüyor. İkinci aşamada 70 yolcu uçağının üretimine geçilecek. Bu tayyare tamamen sıfırdan tasarlanıyor. Tümüyle Türk tasarımı olacak. Böylece Türkiye bu sektöre girmiş oluyor. Kısa mesafede daha ekonomik uçaklar bunlar. Ağırlıklı olarak çapraz uçuşlarda kullanılacak.

 

Yerli tayyare projesi hem duygusal hem de stratejik bir proje. Defalarca denenmiş büyük paralar harcanmış. Ya siyasi destek eksiği olmuş ya da konjonktür izin vermemiş. Ama bugünkü hükümetimizin niyeti, verdiği destek ile adam kaynağı ve teknik konularda gelinen düzey ile beraber stratejik bir proje haline geliyor. Türkiye bunu yaptığı vakit ileriye dönük olarak daha büyük projelere girmesine anahtar olacak. Kısa sürede yapmanın yolu da böyle bir projeyle başlamaktan geçiyor….

 

 

 

İlk aşamada 50 tayyare üretilecek. Bütün dünya pazarına satılacak bu uçaklar.

 

THY’nin bu uçakları alım garantisi olacak mı?

Türk Hava Yolları THY’nin alım yönünde bir idare kurulu kararı yok. Zaten henüz erken bunun için. Ama Türk Hava Yolları THY çapraz uçuş yaparsa uçakları bunlar olur. Biz şu anda çapraz uçuş yapmıyoruz.

 

Küçük uçaklar turizm için de bir avantaj yaratır değil mi?

Uçak küçülünce daha ufak pistlere inebiliyor. Pistler 3.5 kilometre uzunluğunda 45 metre genişliğinde olması gerekiyor. Standart bu… Küçük yerlerdeki 1.5 kilometrelik pistlere inip turist götürebilecek. Bu tip feeder denilen besleyici uçakları herkes kullanıyor. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ABD’de ve Avrupa’da çok yaygın.

 

Uçak mühendisi olan Türk Hava Yolları THY Genel Müdürü Temel Kotil, arkadaşımız Eylem Türk’e uçakların üretim sürecini anlattı.

 

Türkiye’de yerli tayyare üretim çalışmaları ilk değil. En bilinenlerinden biri yaklaşık 20 sene önceydi, değil mi?

Evet, 1996’da dönemin Başbakanı Necmettin Erbakan  yerli savunma endüstri ve sivil tayyare üretimi için bürokratları görevlendirdi. O sıralarda ABD’da ekonomik kriz yaşayan ve F-4’lerin de üreticisi olan ve MD 90 geniş gövdeli sivil yolcu uçaklarını da üreten McDonall firmasının bu durumu Erbakan’ın dikkatini çekti. Hemen bürokratları ve Başdanışmanını ve Başbakanlık Stratejik Araştırmalar ve Teknoloji Geliştirme (SATEK) Başmüşavirini bu iş için görevlendirdi. Şirketle ilgili ön fizibilite ve alt bina çalışmalarını yürüten ekip, daha sonra McDonall Douglas firmasının sahibi ile bir dizi saklı görüşmeler gerçekleştirdi.

 

Erbakan’ın talimatları doğrultusunda hareket eden bürokratlar, sivil tayyare fabrikasını tamamıyla satın alarak Türkiye’ye taşıyacak ve zamana yayarak 5 sene içinde çalışan Amerikalılar yerine Türk mühendis ve işçileri görevlendireceklerdi. Sivil havacılıkta geniş gövdeli yolcu uçağı MD 90 üretiminden sonra ise, fabrikası Türkiye’ye getirilerek tecrübe kazandıktan sonra savunma sanayine ağırlık verilecekti.

 

Dönemin Başbakanı Erbakan’ın büyük bir gizlilikle yürüttüğü McDonall Şirketini satın alıp Türkiye’ye taşıma girişimi, uluslararası derin yapıları korkuttu. Harekete geçen küresel savunma lobisi, Türkiye’de 28 Şubat Darbe Planı yaparken, öte yanda büyük tayyare firmalarını McDonall Douglas’ı satın almak için harekete geçirdi. Boeing  firması, McDonall’ı satın alarak birleşmeyi gerçekleştirdi.

 

‘Erbakan Hoca sayesinde mühendis oldum’

 

 

Evet, Türkiye bu uçakların ihracatını da yapacaktır. Bu uçağın pazarı hazır zaten. Bir de dünyada bu tip uçakların üreticisi çok fazla sayıda yok. Dolayısıyla fırsat pazarı da mevcut. Türkiye 10. büyük iktisat olabilmesi için bunlara sahip olması gerekiyor. Tasarımda en ileri düzeyi getiriyor. Uçak ‘böyle ısmarladım, yaptım’ gibi bir şey değil. Türkiye bu projeyle ‘ben bu uçağı yaptım. Bundan sonra nükleer denizaltı yapabilirim’ söyler. Bu tayyare 30 sahıslık şehirler arası uçuşta çok güzel bir tasarım güzel bir tayyare.

 

Necmettin Erbakan Hoca’yı hatırlamak lazım. Kıbrıs Savaşı zamanında Amerika Birleşik Devletleri ABD’liler ambargo uygulamıştı. 1 dolarlık parça yoksa uçamamıştık. Sayın Erbakan Hoca’nın başlattığı büyük bir kampanya vardı. İtalya’dan tayyare alıp imal edecekti. Ben o sevda ile tayyare mühendisi oldum.

 

Yeni hatlar açtınız. Ordu-Giresun ve Hakkari Yüksekova havalimanlarının seferlerinde doluluk ne oldu?

Full gidiyor. Bu havalimanına günde iki sefer yapıyoruz. Doluluk oranımız yüzde 85. 144 sahıslık uçakla uçuyoruz. Gidiş dönüş full gidiyor. Üçüncü ve dördüncü seferi de koyacağız. Ordu-Giresun destinasyonu da aynı şekilde full gidiyor. Oraya üç seferle başladık. Beş sefere çıkmamızı istiyorlar.  Türkiye’de dahil hat yolcu sayısı 2003’ten bu yana 10 kat ARTtı. Bu artış Türkiye’nin orta sınıfın varlığını gösteriyor. Geçen sene Türkiye’nin yekün yolcu sayısı 130 milyondu. Türk Hava Yolları THY olarak biz de sene sonunda 303 tayyare sayısına ulaşacağız. Yurtdışında 226 noktaya uçuyoruz.

 

Romen Havayolları Tarom gibi başka birkaç havayolu şirketini satın alma görüşmeleri yaptığınız doğru mu?

10 yıldır bu şirketin umumi müdürlüğünü yürütüyorum. Ve bu yönde gelen talep sayısını unuttum. Ancak böyle bir alımın sözkonusu olmadığını açıkladık. Türk Hava Yolları THY yolcuda altı kat, ciroda 7 kat büyüdüğü için yoğun alaka görüyor. Bizim aslında hiçbir havayolu şirketini alma yönünde bir kararımız yok. Ana gündem maddemiz bu değil. Yurtdışında en çok noktaya uçan havayolu şirketiyiz. Günde bin 200 sefer yapıyoruz. En az 2 bin sefer yapmalıyız. Bu nedenle gündemimiz daha çok tayyare, daha çok sefer, daha çok pazar. Böyle olunca şirket satınalma gündemimizde yok. Biz 3. Havalimanı’na hazırlanmak istiyoruz.

 

Türkiye’de tayyare üretim faaliyetlerinin tarihçesi eskiye dayanıyor. Ülkede ilk tayyare fabrikasının kuruluşunda Nuri Demirağ’ın imzası bulunuyor. Devrin en varlıklı iş insanı olan Demirağ, 1936 yılında tayyare fabrikasına kurma girişimine başlamış, deneme uçuşlarını yapabilmek için Yeşilköy’deki Elmaspaşa Çiftliği’ni satın almıştı.

 

Demirağ, bu arazinin üzerinde büyük bir uçuş sahası, hangarlar ve tayyare onarım atölyesi yaptırdı. Bu alan, günümüzde İstanbul Atatürk Havalimanı olarak kullanılıyor.

 

Ardından Beşiktaş’ta kurulan tayyare fabrikasında üretilecek tayyare ve planörlerin planını Türkiye’nin ilk tayyare mühendislerinden Selahattin Reşit Alan çizmişti. 1936’da ilk bir motorlu tayyare üretildi ve Nu.D-36 ismi verildi.

 

1941’de tamamen Türk yapımı ilk tayyare İstanbul’dan Divriği’ye uçtu. THK tarafından sipariş edilen 65 planör kısa sürede teslim edildikten sonra; NuD-36 adlı 24 eğitim uçağı tamamlanmış, deneme uçuşları İstanbul’da gerçekleşmişti.

 

THK’nın siparişi olan uçakların teslimi için Eskişehir’de bir defa daha test uçuşu yapılması talep edilmişti. 1938’de Nu.D-36 uçağı iniş yaparken, çevredeki hayvanlar hava alanına girmesin diye pistte açılan hendeğe düştü. Kazadan sonra THK siparişi iptal etti. Nuri Demirağ, mahkemeye verdiği THK ile seneler süren bir mahkeme sürecine girdi. Mahkeme THK lehine sonuçlandı. Bu yüzden sipariş alamayan fabrika 1950’li senelerde kapandı.

 

* 1933 yılında    5 uçaklık bir filo ile kurulan THY, bugün 276 (yolcu ve kargo) uçaklık filosu ile 226 uluslararası, 48 yurtiçi olmak üzere yekün 274 noktaya uçuyor.

 

* 2014 seneyi Skytrax değerlendirmesine göre THY, arka arda olmak üzere dördüncü defa ‘Avrupa’nın En İyi Havayolu Şirketi’, altıncı defa ‘Güney Avrupa’nın En İyi Havayolu Şirketi’ seçildi.

 

* star Alliance üyesi olan THY, 2010 yılında dünyanın ‘En İyi Ekonomi İkram Servisi’, 2013 yılında ise, ‘En İyi Business Class İkram Servisi’ ödüllerini kazandı.

 

* Türk Hava Yolları THY, bu sene da Skytrax değerlendirmesinde dünyanın ‘En İyi Business Class İkram Servisi’ ve ‘En İyi Business Class Özel Yolcu Salonu İkramı’ kategorilerinde ödüle lâyık görüldü.

 

* Türk Hava Yolları THY’nin yılsonunda filosunda bulunan tayyare sayısı 303’e çıkacak.

 

* Şirket 2020’de 400 uçağı aşkın bir filoyla hizmet vermeyi planlıyor.