AirNewsTimes Anasayfa Ödüller Künye İletişim Bilgileri

Havacılıkta Rekabet, Deregülasyon ve Slot

Talip KISLAKÇI

info@airnewstimes.com

Uluslararası hava tasıma pazarındaki artan rekabet Küreselleşme, özelleştirme, liberalleşme, deregülasyon ve açık gökler anlaşmaları hava tasıma sektörünü yeni bir dönemin içine girmeye zorlamıştır ve bunun sonucunda hava taşımacılığında rekabet artmış ve artan rekabet dünyayı tek bir küresel pazar haline getirmiştir.

 

Deregülasyon; belirli bir iş alanı ya da kesimde devlet kısıtlamalarının azaltılması ya da tamamen kaldırılması durumudur. Deregülasyonun mantığı daha az sayıdaki ve daha basit hukuki düzenlemelerin, daha verimli düzenlemeler olacağı; sektörlerde verimliliği de artıracağı, hizmet veya ürünün kalitesini artırırken fiyatını da düşüreceği tezinde yatar.

 

Türkiye’de, Türk özel havayolu şirketlerinin iç hat uçuşları Türk sivil havacılık mevzuatına göre yapılırken dış hat uçuşları ikili hava ulaştırma anlaşmaları çerçevesinde ve ülkemizin üye olduğu Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) düzenlemelerine ve tavsiye kararlarına göre yapılmaktadır. Tarifeli dış hat yolcu ve yük taşımacılığı pazarında yer alabilmek için, Türkiye tarafından imzalanan ikili ve çok taraflı anlaşmalar belirleyici iken, dış hat tarifesiz seferler için ise ilgili taşıyıcıların iki ülkenin sivil havacılık otoritelerinin onayını alması gerekmektedir.

 

Türkiye’de 20 Mayıs 1933 yılında 2186 sayılı kanunla Milli Savunma Bakanlığına bağlı olarak sivil havayolları kurmak ve taşımacılık yapmak amacıyla Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi kurulmuştur. 1944 yılında uçak sayısı 28’e ulaşan İdare, 21 Mayıs 1958 tarih ve 6623 sayılı Yasa ile Türk Hava Yolları’na (THY) dönüştürülmüştür. Türkiye’nin ilk özel havayolu ise 1977 yılında kurulan Bursa Hava Yolları’dır. İstanbul-Bursa hattında tarifesiz sefer yapan şirket 1980 yılında yeterli devlet desteğini de bulamamasının sonucunda kapanmıştır.

 

Akabinde Türk Havacılık sektörünün uluslararası rekabet gücünü ve yurtdışı Pazar payını artırma atağı 2008 yılında Türk Hava Yollarının (THY) Star Alliance üyeliği ile hızlanmıştır. Fakat yurtiçi Pazar payını da korumak adına yeni bir iş modelini Anadolujet’i aynı yıl içinde 23 Nisan 2008 yılında hayata geçirmiştir ve bu yeni iş modeli slot dağılımındaki problemleri de beraberinde getirmiştir. THY’nin rekabet baskısından korunması temelinde yürütülen devlet havacılık politikası nedeniyle özel havayolu şirketlerinin önüne getirilen hukuki engeller maalesef bir türlü çözüme kavuşturulamamıştır.

 

Özel havayolu işletmelerinin iç hatlarda faaliyet gösterebilmeleri, aşağıdaki Sartların yerine getirilmesine bağlanmıştır:

 

Özel sektör hava tasıma işletmelerine,

-THY AO’nın hiç sefer yapmadığı iç hatlarda,

-Sefer yaptığı hatlarda, seferin olmadığı günlerde,

-Seferin olduğu günlerde ise THY AO’nın talep karsısında yetersiz kaldığı durumlarda müsaade edilmesi,

Bu karar, özel havayolu işletmelerinin ülke içinde havayolu taşımacılığı sektörüne girmelerini zorlaştırmış, THY ile özel havayolu işletmeleri arasında doğacak rekabeti THY lehine engellemiş ve THY’nin hâkim durumunu kuvvetlendirmiştir.

 

Slot tahsisi görevinin bağımsız ve tarafsız koordinatörler tarafından yerine getirilmesi zorunluluğu, tüm rekabet otoritelerince kabul gören ve vurgulanan önemli bir gerçekliktir. Avrupa’daki ülke uygulamalarına bakıldığında slot koordinasyonunun genellikle tamamen bağımsız kurumlar ya da birlikler tarafından geçekleştirildiği görülmektedir.

 

Slot; hava trafiğinin yoğun olduğu havaalanlarındaki trafiği, günün her saatine ve haftanın her gününe mümkün olduğu kadar dengeli bir şekilde yayarak, havaalanının optimum kullanılmasını sağlamaktır. Bir diğer ifade ile uçaklara tahsis edilebilen iniş-kalkış saat dilimlerinde meydan imkânlarının kullanım hakkıdır. 

 

Slot hava yolu taşıyıcıları için çok önemli bir rekabet unsurudur. Fakat hava yolu yolcularının tercih öncelikleri emniyet, hizmet kalitesi ve fiyat olarak belirlenmiştir. THY yolcularının ilk üç tercihini sırasıyla yerine getirirken, diğer yerli özel hava yollarımız rekabet unsurunu özellikle fiyata dayandırmaktadırlar. Rekabet olayını sadece slot olarak görmememiz gerekmektedir, haricinde slot rekabetin başladığı ilk duraktır diyebiliriz.

 

Günümüz uygulamasında slotlar, dünyadaki pek çok ülkede olduğu gibi IATA (International Air Transport Association/Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği) kriterlerine uygun olarak, “tarihsel haklar”, yani bir havayolunun bir önceki yılın aynı sezonunda almış olduğu slotun mevcut sezon için de o havayoluna ait kazanılmış hak olarak görülmesi esasına ve “kullan ya da kaybet” (use-it or lose-it), yani mevcut sezonda sahip olduğu slotların büyük bir kısmını kullanmaması halinde tarihsel hakkını kaybetmesi esasına dayalı olarak tahsis edilmektedir. Ayrıca havayolları, dünyanın farklı ülkelerinden birçok havayolu şirketinin katıldığı IATA Tarife Konferanslarında slot tahsisi konusunda dünyadaki diğer havayolları ile karşılıklı görüşme ve uzlaşma imkânı bulmaktadır.

 

Hava taşımacılığının liberalleşmesi yönünde ilk adım 1983 yılında çıkarılan 292030 sayılı Sivil Havacılık Kanunu ile atılmıştır. Bu kanun ile özel sektöre sivil havacılık faaliyetlerinde bulunma hakkı tanınarak sektör bir bakıma liberalleşmiştir. Bunun sonucunda 1980’li yılların sonlarına doğru yeni havayolu işletmeleri kurularak pazara girmiştir.

 

Ayrıca Tek havacılık pazarının yaratılması (Pazarın Liberallesmesi): Amerika Birlesik Devletleri’ndeki hava taşımacılığına yönelik deregülasyondan etkilenen Avrupa Birliği, topluluk içinde tek bir hava taşımacılığı pazarı yaratabilmek ve hava taşımacılığı sektöründe daha liberal bir uygulamayı geliştirebilmek için 1987 yılında harekete geçmiştir.

 

Rekabet kurallarının hava taşımacılığında etkili olarak uygulanması tek basına bir amaç değildir. Rekabet hukuku kuralları özellikle liberalleşme sürecini desteklemek için kullanılmıştır. Rekabet kurallarının uygulanması ile liberalleşmenin ilerlemesine engel şirket davranışları önlenmiştir. Pazarda faaliyette bulunanların fiyat anlaşmaları yapmalarına izin verilmemiş; anlaşma yoluyla, pazara yeni girenlerin havaalanı ya da bilgisayar rezervasyon sistemi gibi altyapı hizmetlerinin dışında bırakılması gibi uygulamalarla pazara yeni girişlerin önlenmesi engellenmiştir. Böylece havayolu işletmelerinin serbestçe rekabet edebilmeleri sağlanmıştır.

 

AB’de havayollarının fiyat tarifelerini serbestçe belirleyebilmeleri olanağı getirilmiş ve ücretlerin ilgili ülke otoritelerine onaylatılması zorunluluğu kaldırılmıştır. AB otoriteleri sadece aşırı yüksek ya da düşük buldukları tarifelere müdahale edebileceklerdir. Türkiye Sivil Havacılığında ise kanun özel sektörün pazara girmesine olanak tanırken, izleyen yıllarda iç hatlar tarifeli seferlerine bazı düzenlemeler getirilmiştir. Örneğin, havayolu işletmelerinin hangi şehir çifti pazarlarına girebilecekleri, hangilerine giremeyecekleri Ulaştırma Bakanlığının değerlendirmesine tabi tutulmuştur.

 

AB’de slotlar genel olarak IATA’nın koyduğu kurallar çerçevesinde, şeffaflık, tarafsızlık, esneklik ve güvenilirlik ilkeleri doğrultusunda düzenlenmektedir. İlgili tüzüklerde AB’de Havaalanlarındaki slot tahsisi görevini, bağımsız ve tarafsız koordinatörlerin yapması gerektiği belirtilmektedir.

 

Türkiye’de 1992 yılında; AB üyesi birçok ülkede de uygulandığı gibi SLOT Koordinatörlüğü Merkezi oluşturulmuş ve slot koordinasyonu yetkisi Türk Hava Yolları Anonim Ortaklıgı’na  (THY) verilmiştir. Fakat 2005 yılında Türk Hava Yolları ve Atlasjet arasında slot tahsisi nedeniyle sorun yaşanmıştır. Yaşanan bu tartışmalar THY bünyesindeki Slot Koordinasyon Merkezi'nin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü bünyesine alınmasına yol açmıştır. Yine PEGASUS Havayolları Genel Müdürü Sertaç Haybat, 2008 yılında Atatürk Havalimanı'ndan seferler düzenlemek için slot talebinde bulunduklarını ancak bu talebe olumlu yanıt alamadıklarını belirterek, "Demek ki THY'nin büyümesini beklediler ve o bize vermedikleri slotları THY için yastık altında sakladılar" dedi. Ve Pegasus Havayolları olarak Rekabet Kurulu'na şikâyette bulundular. Ve Tarih 2010 ani bir kararla sivil havacılık genel müdürlüğü (SHGM) başkanlığındaki slot koordinasyon merkezi, devlet hava meydanları (DHMİ) işletmesine devredildi ve bu hamlenin ilerde ne tür tartışmaları da beraberinde getireceği müzdarip.

 

Tüm bu nedenlerle; pazara girişler ve etkin bir rekabet açısından son derece önemli olan slot koordinasyonunun DHMİ bünyesinde gerçekleştirildiği gerçeği ışığında bu tür bir yapı potansiyel olarak, havayolu sektöründe rekabetin sağlıklı bir şekilde tesisini olumsuz etkileyeceği için sektörde etkin rekabetin tesisi ve gelişimi açısından bağımsız ve yeterli idari ve teknik kapasitesi olan özerk bir sivil havacılık otoritesinin kurulması ve özellikle slot tahsisi konusunda tam bağımsızlığı ve adaleti sağlayacak tedbirlerin alınması yararlı olacaktır.

 

SONUÇ:  

Sivil havacılık sektörü günümüzde büyüyen gelecekte de stratejik önemi artacak bir sektördür. Sektörün rekabet gücünün değerlendirilmesi ile sektörün avantaj ve dezavantajları belirlenerek rekabet gücünü artıracak öneriler geliştirilmiştir.

 

- Dünya Sivil Havacılığı küreselleşme, özelleştirme, liberalleşme, deregülasyon ve açık gökler anlaşmaları ve artan rekabet dünyayı tek bir küresel pazar haline getirmiştir.

 

- Türk havayolu şirketlerinin global pazarlarda yer alabilmesi için, iç pazarın rekabetçi bir yapıya kavuşturulması ve dünyadaki diğer havayolu işletmeleri ile yarışabilir ve işbirliği yapabilir pozisyonunda olması gerekmektedir.

 

- Türkiye’de rekabet hukukunun sağlıklı olabilmesi için hava taşımacılığı sektöründe SLOT uygulanmasına yönelik hızlı ve özel düzenlemeler getirilmelidir.

 

- Türkiye’de havayolu işletmeleri arasındaki rekabet sorunlarının en aza indirilmesi için, AB’dekine benzer düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

 

- Liberalleşme çalışmalarının başarılı olabilmesi için bu süreç sırasında Avrupa Birligi’nde olduğu gibi rekabet hukukundan yararlanılmalı ve AB’nin bu konudaki deneyimlerinden istifade edilmelidir.

 

-Türkiye’de yurtiçi pazarı bir zemine oturtulmalı, yeni özel havayolu kuracak girişimlere destek ve teşvik verilmeli akabinde özel hava yolu işletmelerinin önündeki engeller aşılmalıdır. 

ETİKETLER: Rekabet, Deregülasyon, Slot,
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karaktersiz ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmayacaktır.
Kullanıcı Adınızla Yorum Yapmak İçin Giriş Yapın.
Yorumunuzu Gönderin

Muhammed Yazdı

19.07.2017

Sevgili yazar;

Bilgilendirici ve kapsamlı bir yazı olmuş. Yazınızı beğenerek okudum ve istifade ettim. Bende bazı seyler eklemek istiyorum

- özel hava yolları ile alakalı her türlü girişime destek verilmeli. Özellikle teşvik edilmeli
- büyüyen bu pazarda özel şirketlere gerekli yatırımlar İçin olanaklar sağlanmalı ve bu devlet desteği ile olmalı
- bu pazarda söz sahibi olmam için ekonomik alamda özel girişimlere teşvik ve desteğin yanında maddi destek sağlanmalı
- ülkemizdeki hava yolu standartları bence uygun sıkıntılara rağmen am
Tüm Yorumları Okumak İçin tıklayın
Ryanair, aşırı alkol tüketiminin önüne geçiyor
Ryanair, aşırı alkol tüketiminin önüne geçiyor
Bütçeli hava yolu şirketi Ryanair, 2012 yılından bu yana uçuşlarda yaşanan
Airberlin'in yapılandırılması destekleniyor
Airberlin'in yapılandırılması destekleniyor
Lufthansa, havayolunun yeniden yapılanma çabalarını Alman Hükümeti ile birl
TSK envanterine 6 yeni uçak alınacak
TSK envanterine 6 yeni uçak alınacak
Türk Silahlı Kuvvetleri CASA CN-235 model kargo uçaklarıyla aynı sınıfta ye
Virgin Galactic Yakıtsız Test Uçuşu Yaptı
Virgin Galactic Yakıtsız Test Uçuşu Yaptı
Virgin Galactic'in SpaceShipTwo (Resmi adı VSS Unity) adlı jet uçağı, altın
Kazadan 50 yıl sonra, şok edici görüntüler
Kazadan 50 yıl sonra, şok edici görüntüler
Fransız Alpleri'nde 50 yıl önce meydana gelen bir uçak kazasında hayatını k
Blue Origin'in kurucusu, dünyanın en zengini
Blue Origin'in kurucusu, dünyanın en zengini
Havacılık ve uzay araştırma şirketi Blue Origin'in de kurucusu ve sahibi ol
Kontrol Kulesi, otel odasına dönüştü
Kontrol Kulesi, otel odasına dönüştü
Bir sabah az ötenizden kalkışa geçen bir uçağın sıradışı görüntüsü ile uyan
Ryanair, Alitalia'ya teklif sundu
Ryanair, Alitalia'ya teklif sundu
İrlandalı havayolu şirketi Ryanair, iflas başvurusunda bulunan Alitalia'ya
MAKS-2017 Havacılık Fuarı için beklentiler fazla
MAKS-2017 Havacılık Fuarı için beklentiler fazla
MAKS-2017 Havacılık Fuarı'nda yeni anlaşmalar bekleniyor. MAKS 2017 Havacıl
Helikopterler İçin Özel Yazılım Geliştirildi
Helikopterler İçin Özel Yazılım Geliştirildi
Offshore Helikopterlerin Daha Güvenli Uçmasını Sağlayan Özel Yazılım Gelişt
Galatasaray'a THY'den Avrupa'da destek
Galatasaray'a THY'den Avrupa'da destek
Galatasaray'ın UEFA Avrupa Ligi'nde yapacağı maçların forma sponsoru THY ol
Eurowings 4 havalimanında pazar lideri oldu
Eurowings 4 havalimanında pazar lideri oldu
Yaz sezona rekor başlangıç yaparak hafta sonu çeyrek milyon insan Eurowings
Türkiye-AB Havacılık Müzakereleri Başladı
Türkiye-AB Havacılık Müzakereleri Başladı
Türkiye-AB Kapsamlı Havacılık Anlaşması'na yönelik Müzakerelerin 3.Turu düz
ISG'nin Malezyalı işletmecisi kredisini revize etti
ISG'nin Malezyalı işletmecisi kredisini revize etti
Sabiha Gökçen'in Malezyalı işletmecisi kredisini revize etti. Malaysia Airp
Ryanair: Brexit'ten sonra uçuş olmayabilir
Ryanair: Brexit'ten sonra uçuş olmayabilir
Avrupa havayolu devi Rynair'in Brexit karşıtlığıyla bilinen yöneticisi Mich
  • Kara Kutu

  • Çok Okunan

  • Yorumlanan

       Talip KISLAKÇI
   27 Mart 2016 Pazar
       Selman TENGÜZ
   18 Temmuz 2017 Salı
Diğer Alıntı Yazılar İçin Tıklayın
AirNews'i Delicious'ta PaylaşınAirNews'i Stumbleupon'da Paylaşın!AirNews'i Twitter'da Takip Edin!AirNews Facebook Sayfasını Ziyaret EdinAirNews RSS
Türkiye | Dünya | Havacılık | Havayolları | Havaalanları | Gündem | Uzay | Teknoloji | Turizm | Foto | Video

Bu Sitenin Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz alıntı yapılamaz.

Copyright © 2008 - 2014 airnewstimes.com

Tasarım / Yazılım: Air News Times