IATA’dan Kritik Uyarı: Hürmüz Açılse Bile Jet Yakıtı Krizi Aylar Sürebilir
Küresel havacılık sektörü, Orta Doğu’da yaşanan jeopolitik gerilimlerin etkisiyle yakıt tedarikinde ciddi bir sınavdan geçiyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması durumunda bile jet yakıtı arzının normale dönmesinin aylar sürebileceği uyarısında bulundu.
Rafineri Darboğazı Krizin Ana Nedeni
IATA Genel Direktörü Willie Walsh, jet yakıtı tedarikinde yaşanan sorunun yalnızca ham petrol akışına bağlı olmadığını, Orta Doğu’daki rafineri kapasitesinde oluşan kesintilerin toparlanma sürecini uzattığını vurguladı.
Uzmanlara göre ham petrol akışı yeniden başlasa bile:
- Rafinerilerin üretimi artırması zaman alacak
- Jet yakıtı arzı kademeli olarak toparlanacak
- Fiyatlar kısa vadede yüksek kalmaya devam edecek
Havayollarında Maliyet Baskısı Artıyor
Yakıt, havayolları için personel giderlerinden sonra en büyük maliyet kalemi olmaya devam ediyor ve toplam operasyonel giderlerin yaklaşık %27’sini oluşturuyor.
Son gelişmelerle birlikte:
- Jet yakıtı fiyatları keskin şekilde yükseldi
- Havayolları maliyetlerini kontrol altına almakta zorlanıyor
- Operasyonel planlamalar yeniden şekilleniyor
Operasyonel Önlemler Devrede
Yakıt arzındaki daralma, havayollarını alternatif çözümler üretmeye yöneltti.
Bu kapsamda:
- Bazı hatlarda uçuş iptalleri
- Uçakların kalkış noktalarından ekstra yakıt alması (tankering)
- Ara yakıt ikmal duraklarının eklenmesi
gibi önlemler uygulanıyor.
Piyasalarda Geçici İyimserlik
ABD’nin arabuluculuğunda gündeme gelen ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılma ihtimali, petrol fiyatlarında düşüşe yol açarken havayolu hisselerinde hızlı yükseliş getirdi.
Asya ve Avrupa’da birçok havayolu şirketinin hisseleri çift haneli oranlarda değer kazandı.
Körfez Taşıyıcıları Geçici Etkilenecek
IATA’ya göre, küresel uluslararası kapasitenin yaklaşık %15’ini sağlayan Körfez merkezli havayolları kısa vadede kapasite kaybı yaşayabilir.
Ancak:
- Diğer bölgelerdeki havayolları sınırlı ölçüde kapasite açığını kapatabilecek
- Körfez hub’larının orta vadede hızlı toparlanması bekleniyor
Geçmiş Krizlere Benzer Bir Süreç
Uzmanlar mevcut durumun COVID-19 krizinden farklı olduğunu, daha çok 11 Eylül sonrası veya 2008 küresel finans krizine benzer bir toparlanma sürecine işaret ettiğini belirtiyor.
Bu tür şoklarda:
- 3–4 ay ile 12 ay arasında toparlanma süreleri gözlemlenmişti
Alternatif Üretim Merkezleri Devreye Girebilir
Jet yakıtı arzındaki açığın kapatılması için Hindistan ve Nijerya gibi ülkelerdeki rafineri kapasitesinin artırılması gündemde. Ayrıca Çin ve Güney Kore’nin rafine ürün ihracatına yeniden yönelmesi de piyasa dengesi açısından kritik rol oynayabilir.
