13.7 C
İstanbul
Pazartesi, 30 Kasım 2020

Hava Araçlarında Fonksiyonel Obsolesans

Haftanın Haberleri

ABD o ülkeden izin istedi! İHA’lar ile vuracaklar

ABD'nin Kenya hükümetinden, ülke sınırları içerisinde insansız hava aracı (İHA) saldırıları düzenlemek için izin istediği bildirildi. The Times'ta yer alan ve ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon)...

Hostes, sevgili yolcular uçuşta sizinim.!

İngiltere'de bir hava yolu firmasında çalışan hostes, sosyal medya hesabından uçuş sırasındaki üniformalı pozlarını paylaşarak, ücrette anlaştığı yolcularla otelde cinsel ilişkiye girdi. "Sevgili yolcular...

2050’de yaklaşık 100 bin yolcu drone ile taşınacak

Türk-Alman Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Yaşanur Kayıkcı, drone taşımacılığının ticari faaliyetlerden sağlığa kadar pek çok alanda kullanımının yaygınlaşması için çalışmaların devam...

Yurt dışı uçuşlar iptal mi edilecek?

İç hat dış hat uçuşlar iptal mi? | Seyahat yasağı gelir mi? Koronavirüs salgını sebebiyle 20 Kasım’da 81 ilde kısıtlamalar uygulanmaya başlandı. Hafta sonu...

Obsolesans kelime anlamı itibariyle bir ürünün ‘’modası geçme, eskime veya ticari değerini yitirmeden dolayı kullanılmaz olma’’ durumunu ifade etmektedir. Hava araçlarında obsolesans ise ekonomik ve fonksiyonel olarak karşımıza çıkmakta ve yaşlanmakta olan hava aracının piyasa değerini önemli ölçüde etkilemektedir

Hava aracının İkinci El Değerini Belirleyen Faktörler adlı yazımızda da belirttiğimiz gibi teknoloji, hava aracının değerini etkileyen en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Bugün ticari uçak kategorisine baktığımızda Airbus ve Boeing’in, operasyonel etkinlik ve yakıt verimliliği alanlarında ekonomik üstünlüğü yakalamak ve daha çok pazar payına sahip olmak için teknoloji geliştirme yarışında olduğunu ve AR-GE’ye inanılmaz bütçeler harcadıklarını gözlemlemekteyiz. Gelişen teknoloji ile birlikte nasıl her sene cebimizdeki telefonun fonsiyonları artarak bir üst model geliştiriliyorsa, havacılık ve uzay teknolojileri de aynı hızda gelişim gösteriyor. Özellikle motor , gövde ve aviyonik teknolojisindeki atılımlar, hava aracının operasyonunu kolaylaştırmakta, pilot yükünü azaltmakta, performansını arttırmakta, yakıt verimliliğini sağlamakta , bakım aralıklarını uzatmakta ve operasyonel giderlerini gün geçtikçe daha ekonomik hale getirmektedir.

Peki bu gelişen teknoloji halihazırda operasyonel olan hava araçlarını ne ölçüde etkiliyor?

Hava araçlarının ömürleri fiziksel ve ekonomik olmak üzere iki boyut ile açıklanır. Fiziksel ömür,hava aracının sistemlerinin obsolesans olmadan , havacılık kuralları gereği emniyetli şekilde uçurulacağı uçuş saat ve devir (iniş-kalkış) sayısını belirtirken, ekonomik ömür hava aracının maddi olarak verimli (karlı)şekilde işletileceği süreyi veya uçuş saat ve devir sayısını belirtir. Hava aracının ortalama ekonomik ömrü modeline bağlı olarak 20-25 yıl olarak hesaplanır.Fakat gelişen teknoloji ile birlikte hava araçlarının ekonomik ömürleri de obsolesans tehlikesi ile görece olarak kısalmaktadır.

Genel bağlamda hava aracı yaşlandıkça, garanti kapsamından çıkar, teknolojisi görece eskir, operasyonel verimliliği düşer ve bakım maliyetleri de aynı oranda yükselir. Özellikle yaşlanmakta olan hava aracını emniyetli şekilde uçurmak için havacılık otoritelerinin yayınladıkları bağlayıcılığı olan uçuşa elverişlilik yönetmelikleri(Airworthiness Directives) veya üreticilerin yayınladıkları hizmet bültenleri (Service Bulletins) vardır. Bu kurallar hava aracının uçuş emniyetini sağlamak amaçlı olarak aviyonik ve motorlarında bazı teknolojik güncellemeler gerektirebilir, bu güncellemelerin maliyeti hava aracının ikinci el piyasa değerini aştığı durumlarda hava aracı ekonomik olarak obsolesansa uğramış olur.Örneğin piyasa değeri 700.000 USD olan bir hava aracını uçuşa elverişli hale getirmek için 500.000 USD değerinde aviyonik güncellemesi yaptırmak , özellikle de aynı sınıfta benzer özellikteki uçar durumdaki hava aracını 850.000 USD’ye alabileceğinizi varsaydığımızda pek de mantıklı bir yatırım olmaz.

Fonksiyonel obsolesans ise hava aracına bağlı içsel faktörler nedeniyle, özellikle yaşlanan hava aracının teknolojik, ekonomik ve operasyonel verimlilik gibi alanlarda rekabet yeteneğini yitirmesi ile oluşur.Örneğin 1980 model bir hava aracının işletmesini yaptığınızı düşünün, var olan uçak modelinin bakım, yedek parça gibi alanlarda üretici tarafından desteklenmediği durumlarda o hava aracını verimli şekilde işletmek mümkün olmayabilir.Dahası, o hava aracının uçuş sertifikasına sahip pilot, yedek parçasını sağlayacak bakım merkezi veya bakımını yapacak teknisyen olmadığı durumlarda hava aracı fonksiyonel obsolesansa uğrar.

2008 küresel krizinden sonra uçak finansman şirketleri, bankalar ve leasing şirketleri finansman sağladıkları hava araçlarına bir takım model /yaş sınırlamaları getirdiler. Tamamiyle piyasa koşullarının belirsizliğinden ortaya çıkan bu risk yönetim modeli, 15 yaş ve üzerinde, yaşlanmakta olan ikinci el hava araçlarını finanse etmeyi kısıtlayıcı önlemler aldı.İkinci el piyasası güçlü olan teknolojik hava araçları finanse edilirken, ekonomik veya teknolojik obsolesansa uğrama ihtimali yüksek hava araçlarına kısıtlamalar getirildi ya da finansmanı tamamen engellendi.

Peki yaş alan hava aracını işletmek gerçekten o kadar da mantıksız mı?

Aslında bu karar operatörün misyonuna, işletmenin maliyetine, uçuş elverişliliğin sürdürülebilirliğine ve tabii ki piyasanın dinamiklerine göre oluşturulacak fizibilite çalışmasıyla alınabilir.Ticari uçak örneğimize geri dönersek, 2000 yılından itibaren uzun bir dönem yakıt fiyatlarının artan bir eğilim göstermesi, Airbus ve Boeing gibi uçak üreticilerini yakıt verimliliği konusunda rekabete yöneltmişti. Motor üreticileri ile görüşülmüş, daha verimli motor teknolojilerine geçilmiş, uçak gövdesinde de ağırlığı azaltan kompozit malzeme kullanımına ağırlık verilmiş ve yeni nesil jetler tasarlanmıştı. Tüm bu hesaplar yakıt fiyatlarının artmasına gore yapılmıştı, çünkü artan yakıt maliyeti havayolu ve kargo şirketlerinin operasyon giderlerini yükselten önemli faktörlerin başında geliyordu. Fakat 2014 yılından itibaren yakıt fiyatlarının hızlı bir düşüş trendine girmesi ve varil fiyatlarının 110 USD den 50 USD’ye düşmesi, uçak üreticilerini sıkıntıya soktu. Düşen yakıt fiyatlarıyla yeni uçak alım kararları da ertelenmeye başlamıştı. Çünkü yakıt maliyeti nedeniyle işletmesine son verilmesi düşünülen eski uçaklar havayollarının filolarından çıkarılmıyor, düşen yakıt maliyeti ile karlı operasyonlara imkan sağlıyordu.

Dolayısıyla yaşlanmakta olan hava aracının işletmesine devam etmek, onu satışa çıkarmak veya doğru zamanda bir üst modele geçmek ancak varlık takip sistemi ve kapsamlı pazar araştırması ile mümkün olabilmektedir.Delta Aerospace olarak finans alanındaki müşterilerimize özel hava aracı takip ve kontrol sistemi sunuyoruz, böylece finanse ettikleri hava araçlarının düzenli bakım takiplerini yapıyor, piyasa koşullarındaki değer trendleri konusunda bilgilendiriyor, hava aracı finansal değerlemesi ile de filo risklerini azaltıyoruz.

ECE ÖZKAN
Hava Aracı Değerleme Uzmanı- ASA Certified Aircraft Appraiser
ece.ozkan@delta-aerospace.com

- TUSAŞ -

İlgili Haberler

- ISG -

Son Dakika

ABD uçak gemisi Orta Doğu’ya dönüyor

Hindistan Donanması ile Malabar Tatbikatı'na katılmak üzere Körfez'den ayrılan ABD'nin "USS Nimitz" uçak gemisine tekrar bölgeye dönmesi emri verildi. CNN televizyonuna konuşan bir savunma yetkilisi,...

2050’de yaklaşık 100 bin yolcu drone ile taşınacak

Türk-Alman Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Yaşanur Kayıkcı, drone taşımacılığının ticari faaliyetlerden sağlığa kadar pek çok alanda kullanımının yaygınlaşması için çalışmaların devam...

Rusya’da dış hat uçak biletleri yüzde 71 pahalandı

Seyahat servisi Tutu.ru, Rusya'dan diğer ülkelere uçuşlarda bilet fiyatlarının geçtiğimiz yıla kıyasla ortalama yüzde 71 oranında arttığını açıkladı. Biletlerin en fazla pahalandığı istikametler yüzde...

Etiyopya’da uçak düşürüldü!

Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde devam eden çatışmalarda hükümet güçlerine ait bir savaş uçağının düşürüldüğü bildirildi. Bölge kaynaklarından edinilen bilgilere göre, Etiyopya Başbakanı Abi Ahmed'in ülkenin...

Roma-ABD Uçuşlarında Havalimanında Corona Testi

İtalya’nın başkenti Roma’daki Fiumicino Havalimanı’ndan United, Delta ve Alitalia havayollarıyla Amerika’ya uçacak olan kişilere COVID-19 testi yapılacak. Roma havalimanı Atlantik ötesi uçuşlardan önce COVID...

Hindistan Uluslararası uçuşları yıl sonuna kadar iptal etti

Salgının artış gösterdiği Hindistan’da hükümet, Coronavirus (Covid-19) önlemleri kapsamında uluslararası uçuşları yıl sonuna kadar askıya almaya karar verdi. Hindistan, Covid-19’dan etkilene en çok ülkelerden biri...

Rus savaş uçağı, ABD keşif uçağını engelledi

Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Ulusal Savunma Kontrol Merkezi tarafından yapılan açıklamada, ABD’ye ait Boeing RC-135 tipi keşif uçağının Karadeniz’de uçuş yaptığı sırada Rus sınırlarına...

İGA’dan örnek taksiciye teşekkür

İstanbul Havalimanı'nda yabancı yolcunun aracında unuttuğu 300 bin euro'yu (2 milyon 811 bin TL) sahibine teslim eden taksici Engin Olgaç'ı İGA Havalimanı İşletmesi İcra...